Telefonunuzun şarjı eskisine göre çok daha hızlı tükeniyor, cihaz durduk yere ısınıyor veya internet kullanımı açıklanamayan şekilde artıyorsa güvenlik ayarlarını kontrol etmenin zamanı gelmiş olabilir. Casus yazılımlar her zaman kendini açıkça belli etmiyor.
Akıllı telefonlar artık fotoğraflardan banka uygulamalarına, özel mesajlardan konum geçmişine kadar hayatımızın büyük bölümünü taşıyor. Bu durum telefonları casus yazılımların da hedefi haline getiriyor.
Telefona yüklenen takip amaçlı yazılımlar konum bilgisini izleyebiliyor, mesajlara ulaşabiliyor, internet hareketlerini takip edebiliyor ve verilen izinlere göre kamera ya da mikrofon gibi özelliklere erişebiliyor.
Üstelik bu tür yazılımlar her zaman uygulama ekranında dikkat çeken bir simgeyle karşınıza çıkmıyor. Bazıları arka planda çalıştığı için kullanıcı uzun süre durumun farkına varmayabiliyor.
Peki telefonda casus program olduğunu anlamanın yolları neler?
ŞARJIN NORMALDEN HIZLI BİTMESİ
İlk bakılması gereken yerlerden biri pil tüketimi. Telefonu her
zamanki gibi kullandığınız halde şarj süresi belirgin biçimde
kısaldıysa pil kullanım ekranını açın.
Android ve iPhone'da hangi uygulamanın ne kadar enerji tükettiği görülebiliyor. Listenin üst sıralarında tanımadığınız bir uygulama varsa uygulamanın izinlerini ve ne zaman yüklendiğini inceleyin.
Elbette eskiyen pil de şarj süresini kısaltır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, tüketimin kısa süre içerisinde ve kullanım alışkanlığı değişmeden artması.
TELEFON KULLANILMADIĞI HALDE ISINIYORSA DİKKAT
Oyun oynarken, video izlerken veya şarj sırasında telefonun
ısınması normal. Ancak cihaz masanın üzerinde dururken bile sürekli
sıcak kalıyorsa arka planda çalışan uygulamalara bakmak
gerekiyor.
Sürekli veri toplayan ve bunu internet üzerinden aktaran bir yazılım, telefon kullanılmadığı sırada da işlemciyi ve internet bağlantısını çalıştırır.
İNTERNET KULLANIMINDAKİ ARTIŞI KONTROL EDİN
Casus yazılımlar topladıkları bilgileri başka bir cihaza veya
sunucuya göndermek için internet bağlantısını kullanır. Bu nedenle
mobil veri tüketimindeki ani yükseliş önemli ipuçlarından biri.
Telefonun ayarlarından uygulamaların ne kadar internet kullandığını kontrol edin. Hiç kullanmadığınız halde yüksek veri tüketen bir uygulama görürseniz ayrıntılarına bakın.
YouTube, Instagram, TikTok, bulut yedekleme ve otomatik güncellemeler de yüksek miktarda internet tükettiği için değerlendirmeyi uygulama bazında yapmak daha doğru.
TANIMADIĞINIZ UYGULAMALARA BAKIN
Telefonunuzdaki uygulama listesini zaman zaman kontrol etmek basit
ama etkili bir güvenlik adımı.
Ana ekranda görmediğiniz uygulamalar için Android'de Ayarlar > Uygulamalar bölümüne girebilirsiniz. iPhone'da ise Ayarlar > Genel > iPhone Saklama Alanı bölümünden yüklü uygulamaların tamamını görmek mümkün.
Adını hatırlamadığınız bir uygulamayla karşılaşırsanız hemen silmek yerine önce ne işe yaradığını ve hangi izinlere sahip olduğunu kontrol edin. Bazı sistem uygulamalarının isimleri kullanıcıya yabancı gelebilir.
KAMERA VE MİKROFON İZİNLERİNİ İNCELEYİN
Bir hesap makinesi, duvar kağıdı veya basit oyun uygulamasının
mikrofona, kameraya ya da sürekli konum bilgisine erişmesi normal
değildir.
Bu nedenle uygulama izinleri özellikle önemli. Kamera, mikrofon, konum, kişiler ve mesajlar gibi hassas bölümlere hangi uygulamaların eriştiğine bakın.
Android'de Gizlilik veya İzin Yöneticisi, iPhone'da ise Ayarlar > Gizlilik ve Güvenlik bölümü üzerinden bu izinler görülebiliyor.
ANDROID'DE PLAY PROTECT TARAMASI YAPIN
Android telefonlarda Google Play Protect cihazdaki zararlı
uygulamaları tespit etmek için kullanılabiliyor.
Google Play Store'u açın, sağ üst köşedeki profil fotoğrafınıza dokunun ve Play Protect bölümüne girin. Buradan tarama başlatabilirsiniz.
Google, Play Protect'in zararlı olarak değerlendirdiği uygulamalar konusunda kullanıcıyı uyardığını ve bazı durumlarda uygulamayı devre dışı bıraktığını veya kaldırdığını belirtiyor.
IPHONE'DA BU BÖLÜMÜ KONTROL EDİN
iPhone kullanıcılarının Ayarlar > Genel > VPN ve Aygıt
Yönetimi bölümüne de bakması gerekiyor.
Burada tanımadığınız bir yapılandırma profili görüyorsanız ayrıntılarını inceleyin. Özellikle ikinci el alınan veya daha önce şirket tarafından kullanılan iPhone'larda bu bölümün kontrol edilmesi önemli.
Apple'ın Güvenlik Denetimi özelliği de hangi kişiler ve uygulamalarla bilgi paylaşıldığını gözden geçirmek için kullanılabiliyor.
TELEFONDA CASUS PROGRAMDAN ŞÜPHELENİYORSANIZ NE YAPMALISINIZ?
Öncelikle işletim sistemini ve uygulamaları güncelleyin.
Tanımadığınız uygulamaları araştırın, gereksiz uygulama izinlerini
kapatın ve Google ya da Apple hesabınıza bağlı cihazları kontrol
edin.
Hesap şifrelerini değiştirmek de önemli. Bunu mümkünse güvenli olduğundan emin olduğunuz başka bir cihaz üzerinden yapın ve iki aşamalı doğrulamayı etkinleştirin.
Şüphe devam ediyorsa önemli fotoğraf ve dosyaları yedekledikten sonra telefonu fabrika ayarlarına döndürmek en kapsamlı seçeneklerden biri. Telefon yeniden kurulurken uygulamaları resmi mağazalardan tek tek yüklemek daha güvenli bir yol.
Casus yazılım konusunda en önemli nokta ise tek bir belirtiye bakarak karar vermemek. Eski bir pil, hatalı çalışan uygulama veya başarısız bir güncelleme de telefonun ısınmasına ve şarjın hızlı tükenmesine yol açar. Pil tüketimi, veri kullanımı, uygulamalar ve izinler birlikte kontrol edildiğinde sorunun kaynağını anlamak çok daha kolaydır.
