Avustralya hükümeti, sosyal medya platformlarının habercilik faaliyetlerini fonlandırması konusunda kararlı adımlar atıyor. İletişim Bakanı Anika Wells, ülkenin News Bargaining Incentive (NBI) adlı yasa tasarısını salı günü kamuoyuna sundu. Tasarıya göre Meta, Google ve TikTok, yerel haber yayıncılarıyla ticari anlaşma yapmadıkları takdirde Avustralya'daki gelirlerinin yüzde 2,25'i kadar vergi ödeyecek.
Tasarının temel mantığı ödül sistemidir: platformlar yerli haber kuruluşlarıyla ne kadar çok anlaşma yapıyorsa, vergi oranları düşüyor. Yeterli sayıda anlaşma halinde bu oran yüzde 1,5'e kadar inebiliyor. Hükümete göre bu düzenleme Avustralya habercilik sektörüne 200 ile 250 milyon Avustralya doları arasında yıllık gelir sağlayabilir.
2021 Yasasının Başarısızlığından Ders Alındı
Bu tasarı, aslında 2021'de yürürlüğe giren News Media Bargaining Code adlı önceki yasa çerçevesinin güncellenmiş halidir. Ancak o yasanın kritik bir açığı vardı: şirketler haber içeriğini platformlarından çıkarmak suretiyle ödeme yükümlülüğünden kaçabiliyordu. Meta 2024 yılında tam da bunu yaptı ve haberleri sildi; bu hamle Avustralya'daki sayısız haber redaksiyonunda toplu işten çıkartmalara yol açtı.
Yeni tasarı bu açığı kapatıyor. Platform şirketleri haber yayınsın ya da yayınlamasın vergiyi ödeyecek. Bu sefer kaçış yolu bulunmuyor. Başbakan Anthony Albanese'nin aralık 2024'te ilan ettiği NBI, resmi tasarı metni salı günü Parliyamento'ya sunulduktan sonra tümüyle yasalaşma sürecine girdi.
TikTok da Kapsamına Alındı, Yapay Zeka Dışarıda
TikTok'un tasarıya eklenmesi, 2021 Code'undan önemli bir genişlemedir. Bakan Daniel Mulino, basın toplantısında yapay zekanın kapsamın dışında tutulduğunu açıklandı; zira yapay zeka telif hakkı ile ilgili diğer politika forumlarında incelenmekte. Platformlar temmuz ayına kadar uyum sağlamamız gerekecek; aynı tarih vergi yükümlülüğünün de başlayacağı gündür.
Trump yönetimi dijital hizmetler vergisine sürekli karşı çıkıyor ve bunu uygulayan ülkelere gümrük tarifeleri ile tehdit ediyor. Albanese ise hükümetinin egemen bir ulus olarak kendi çıkarları doğrultusunda kararlar alacağını belirtti. Avustralya bu konuda yalnız değil: Kanada, Brezilya ve Avrupa Birliği de benzer yollar denedi. Kanada'nın 2023 yasası Meta'nın haberleri kaldırmasını tetiklerken, Brezilya'nın tasarısı 2019'den beri yasalaşamadı. Güney Afrika ise daha başarılı oldu: düzenleyiciler Google, Meta, TikTok ve Microsoft ile doğrudan anlaşmalara vararak 5 yıl içinde yerel haber kuruluşlarına 40 milyon dolar sağlama konusunda mutabık kaldı.
